نوروفیدبک مبتنی بر الکتروانسفالوگرافی (EEG) در حوزه مدیتیشن، از رویکردهای مبتنی بر تنظیم شاخص های منفرد فرکانسی به سوی سامانه های تحلیل چندبعدی و حلقه بسته در حال تحول است. این مقاله با رویکردی انتقادی، ابعاد عصب فیزیولوژیک و مهندسی این حوزه را با تمرکز بر دینامیک نوسانات عصبی، شاخص های غیرخطی، اتصال عملکردی و چالش های پردازش برخط بررسی می کند. شواهد نشان می دهند که تغییرات EEG مرتبط با مدیتیشن به الگوهای ثابت در باندهای آلفا و تتا محدود نیستند، بلکه تحت تأثیر نوع پروتکل مدیتیشن، از جمله توجه متمرکز و پایش باز، میزان تجربه فرد و مؤلفه غیرنوسانی طیف توان با ساختار (1/f) قرار دارند. از منظر مهندسی سامانه، محدودیت تعداد کانال ها، آرتیفکت های حرکتی و تأخیر کل حلقه بازخورد، از جمله چالش های مؤثر بر عملکرد بلادرنگ نوروفیدبک هستند. اگرچه معماری های تطبیقی و ادغام با واقعیت مجازی (VR) ظرفیت ایجاد محیط های تعاملی تر را فراهم می کنند، درگیری هدف عصبی (Target Engagement) لزوماً به بهبود معنادار پیامدهای بالینی منجر نمی شود. در این راستا، کارآزمایی های کنترل شده با بازخورد ساختگی (Sham) برای تفکیک اثرات اختصاصی نوروفیدبک از اثرات غیراختصاصی مداخله اهمیت دارند. در مجموع، توسعه این حوزه مستلزم طراحی سامانه های کم تأخیر و خودتنظیم، استانداردسازی پروتکل های پردازش سیگنال و اعتبارسنجی بالینی با تأکید بر پایداری اثرات و پیامدهای رفتاری در بلندمدت است.

مدیتیشن؛ الکتروانسفالوگرافی (EEG)؛ نوروفیدبک؛ دینامیک مغزی؛ پیچیدگی عصبی؛ اتصال عملکردی؛ پردازش سیگنال؛ نوروفیدبک تطبیقی؛ سامانه های حلقه بسته.